Kilkunastoosobowa Kapituła Nagrody Księcia Konstantego Ostrogskiego, obradująca 17 stycznia w siedzibie Akademii Supraskiej pod kierunkiem przewodniczącego kapituły Eugeniusza Czykwina, redaktora naczelnego Przeglądu Prawosławnego, przyznała po raz 37 doroczne nagrody za wybitne osiągnięcia w dziedzinie rozwoju duchowości, myśli i kultury prawosławnej oraz działania na rzecz jednoczenia chrześcijan. Oto laureaci:

Arvo Pärt,estoński kompozytor, urodził się w 1935 roku. W latach 2011-2018 i ponownie w 2022 był najczęściej wykonywanym kompozytorem w świecie. Początkowo komponował w stylu neoklasycznym, potem awangardy. W latach 60. uchodził w Estonii za głównego muzycznego buntownika i awangardzistę. Pisał złożoną, dysonansową muzykę, prowokował. Gdy jego kariera pięła się w górę, nagle zamilkł, na długich osiem lat – do 1976 roku. Pärt wtedy zrozumiał, że w pogoni za złożonością formy zagubił Prawdę. O tamtym okresie mówił później: „Nie wiedziałem, czy kiedykolwiek będę jeszcze komponować. W tamtych latach studiowałem chorał gregoriański i dawną polifonię. Zrozumiałem: wystarczy gdy pięknie zabrzmi jedna jedyna nuta albo chwila ciszy – pociesza mnie”.

W tych latach „milczenia” luteranin Pärt przyjmuje prawosławie. Zmiana wyznania dała mu nowy język.

Wychodząc z „pustyni”, Pärt przedstawił światu własny styl, który nazwał tintinnabuli (od łac. dzwoneczki). Na pierwszy rzut oka muzyka ta wydawać się może zasadniczo prosta. Ale za tą prostotą kryje się głębokie prawosławne teologiczne przesłanie. Pärt znalazł sposób, by przekazać w nutach ideę synergii – współdziałania człowieka i Boga. W większości jego utworów słyszymy dwa głosy, które splatają się, lecz nie zlewają, to tak jakby głos Anioła nie przytłaczał głosu Boga i zawsze towarzyszył człowiekowi.

Muzyka Arvo Pärta nie należy do nurtu minimalizmu, choć często jest z nim kojarzona (Sofija Gubajdalina, John Tavener, Henryk Mikołaj Górecki, Morton Feldman). Nazwać ją chyba najlepiej „muzycznym hezychazmem”. Ogromną rolę odgrywają w niej pauzy. Dla kompozytora cisza między nutami jest równie ważna jak same dźwięki. Pauza to muzyczny odpowiednik walki z natrętnymi myślami. Muzyka Pärta wymaga od słuchacza ascetycznego wysiłku. Trzeba się zatrzymać, milczeć, być.

Pärt żyje w odosobnieniu, służy Bogu swoim talentem, przypomina o zapomnianym powołaniu sztuki. Współczesnego człowieka wyprowadza z agresywnego hałasu i niekończącego się szumu informacyjnego. Uczy słuchać głosu Boga, także w wielkich i najbardziej prestiżowych salach koncertowych. O jego zasadniczym zwrocie w muzyce świadczą choćby wybrane tytuły jego kompozycji, powstałe po 1976 roku: Te Deum, De profundes (Psalm 129/130), Pasja według św. Jana, Cantate Domino cantitum novum (Psalm 95), Litany, Kanon Pokajanen, Bogoroditse Djevo, Lamentate.

Kompozytor pisał również muzykę filmową.

Otrzymał około dwudziestu znaczących nagród i orderów w kraju oraz we Francji, Austrii, Rumunii, Watykanie, Holandii, Polsce, na Łotwie, w Niemczech, Luksemburgu, Szwecji, Monako. Miło nam donieść, że w Polsce w 2018 roku otrzymał złoty medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis, a Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina nadał mu tytuł doktora honoris causa.

Leon Tarasewicz, malarz. Prof. Maria Poprzęcka, wybitna historyczka sztuki, nazwała Leona Tarasewicza jednym z najwybitniejszych malarzy ostatnich dziesięcioleci w Polsce, ustawiając jego artystyczne dokonania w tym samym rzędzie co Jerzego Nowosielskiego. Dodaje, że obaj artyści nie potrzebują tytułów profesorskich, choć takie posiadają – profesorów jest wielu, a oni jedyni, niepowtarzalni. Ich sztuka wybiega daleko poza ustalone konwencje i granice, jednocześnie czerpiąc z tradycji.

(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)

Anna Radziukiewicz, fot.autorka, domena publiczna, Facebook Podlaskiego Instytutu Kultury